ವರದಕ್ಷಿಣೆ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳು | ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸಿಎಎ (CAA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ | ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ

ವರದಕ್ಷಿಣೆ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳು

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ವರದಕ್ಷಿಣೆ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳ ಜಾರಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು:

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (NCRB)ದ “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳು, 2023” ವರದಿಯು, 2022 ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ 13,479 ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2023 ರಲ್ಲಿ ‘ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ,1961’ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 14% ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 15,489 ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 6,156 ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ.
• ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶವು 7,151 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 2,122 ಸಾವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳಿವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿಗತಿ:

• ಭಾರತದ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:

ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ, 1961

• ಉದ್ದೇಶ:- ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು.
• ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ:– ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು 15,000 ರೂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸಿಎಎ (CAA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವವು ‘ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ’ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. 
• ಅರ್ಜಿದಾರರು ನಾಗರಿಕತೀಕರಣದ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪೂರೈಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಘನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2019ರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಗುರಿ:- ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಅಥವಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಂತಹ ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು 1955ರ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಅರ್ಹ ಸಮುದಾಯಗಳು:- ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಿಂದೂ, ಸಿಖ್, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಪಾರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಎಂಬ ಆರು ಮುಸ್ಲಿಮೇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2014 ರಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹವರು ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
• ‘ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗ’ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ: ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ‘ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರು ನಾಗರಿಕತೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪೌರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
• ಈ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ನಾಗರಿಕತೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಅವಧಿಯನ್ನು 11 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 5 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನ್ವಯವಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳು (ವಿನಾಯಿತಿಗಳು):

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ:

• ಸಂವಿಧಾನದ 6ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಸ್ಸಾಂ, ಮೇಘಾಲಯ, ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು.
• “ಆಂತರಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಅನುಮತಿ” (ILP- ಇನ್ನರ್ ಲೈನ್ ಪರ್ಮಿಟ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಬರುವ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮಿಜೋರಾಂ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು.

ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗಗಳು:

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಡಿಪಾಯ:- ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 2ನೇ ಭಾಗದ 5 ರಿಂದ 11 ನೇ ವಿಧಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ:

• ವಿಧಿ 5:- ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಸ್ಥಳ (Domicile) ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 6:- ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರಿಗೆ ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 7:- ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವರ ಪೌರತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 8:- ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪೌರತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 9:- ದ್ವಿಪೌರತ್ವವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ; ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬೇರೆ ದೇಶದ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
• ವಿಧಿ 10:- ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸದ ಹೊರತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರರು ಪೌರತ್ವದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 11:- ಪೌರತ್ವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳು:

1. ಜನನದ ಮೂಲಕ (ವಿಭಾಗ 3)
2. ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ (ವಿಭಾಗ 4)
3. ನೋಂದಣಿ ಮೂಲಕ (ವಿಭಾಗ 5)
4. ನಾಗರಿಕತೀಕರಣದ ಮೂಲಕ (ವಿಭಾಗ 6)
5. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಮೂಲಕ (ವಿಭಾಗ 7)

ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ

ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ಇದೀಗ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ: 

• ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ “ಸಂವಿಧಾನ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, 2025 (10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ)” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 
• ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ‘ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ’ಯು ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು, 52ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1985 ರ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ವಿಪ್ (Whip) ನ ಬಗ್ಗೆ:

• ‘ವಿಪ್’ ಅಥವಾ ‘ಸಚೇತಕ’ ಎನ್ನುವುದು ಸದನದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಪಕ್ಷದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರಲು ಹೊರಡಿಸುವ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಸದರಿಗೆ ಆಯಾ ಪಕ್ಷದ ನಿಲುವಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಸೂದೆಯ ಪರವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ವಿಪ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಒಮ್ಮೆ ವಿಪ್ ಜಾರಿಯಾದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ತಪ್ಪಿದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
• ವಿಪ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಸದೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವಿಪ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸದನದ ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತವೆ  ಈ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ‘ಮುಖ್ಯ ಸಚೇತಕ’ (Chief Whip) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಚೇತಕರು ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬಗ್ಗೆ:

• ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಾಂತರಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂವಿಧಾನದ 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
• ಪಕ್ಷಾಂತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನರ್ಹತೆ:- ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಂಸದರು/ಶಾಸಕರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ:

1. ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ.
2. ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವು ನೀಡಿದ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಮತದಾನದಿಂದ ದೂರವುಳಿದರೆ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 
3. ಪಕ್ಷೇತರ ಸದಸ್ಯರು ಸದನಕ್ಕೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಅವರು ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
4. ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
5. ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಮತದಾನದ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಅಥವಾ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು ಪಕ್ಷವು 15 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಕ್ಷಮಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

• ವಿಲೀನದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು:- ಮೂಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3) ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಾಗ ಅಂತಹ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅನರ್ಹತೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಈ ಸದಸ್ಯರು ತಾವು ವಿಲೀನಗೊಂಡ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ
• ಅವರು ಅಂತಹ ವಿಲೀನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರಬೇಕು.
• ತೀರ್ಪು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ:- ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸದನದಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವು ಆಯಾ ಸದನದ ಸಭಾಪತಿ ಅಥವಾ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.